Rusya’ya ihracat hazırlığı yapan üreticilerin en sık sorduğu sorulardan biri şu: “Bizden EAC belgesi istiyorlar, bu tam olarak nedir ve bizim ürünümüz için gerçekten gerekli mi?” Soru masum görünür ama cevabı yanlış bilmek, hazır bir konteynerin gümrükte beklemesi anlamına gelir.
Bu rehberde EAC belgesinin ne olduğunu, sertifika ile deklarasyon arasındaki farkı, GOST-R’nin bugünkü durumunu ve en çok karıştırılan konuyu — EAC ile Chestny Znak markalama sisteminin neden aynı şey olmadığını — sade bir dille anlatıyoruz.
EAC belgesi nedir?
EAC, Eurasian Conformity (Avrasya Uygunluğu) ifadesinin kısaltmasıdır. Bir ürünün Avrasya Ekonomik Birliği’nin ortak teknik düzenlemelerine uygun olduğunu gösteren zorunlu uygunluk belgesidir.
Belgeyi taşıyan ürün, birliğe üye ülkelerin tamamında serbestçe dolaşabilir. Bu ülkeler: Rusya, Belarus, Kazakistan, Kırgızistan ve Ermenistan. Yani tek bir belge, beş pazarın kapısını birden açar.
İşlevi bakımından Avrupa Birliği’ndeki CE işaretine benzer: ürünün güvenlik, sağlık ve çevre gerekliliklerini karşıladığını beyan eder. Ancak belgelendirme süreci, kapsam listeleri ve sorumlu kurumlar farklıdır; CE belgeniz olması EAC yerine geçmez.
EAC işareti ne anlama gelir?
Kapsama giren ürünlerin üzerinde ya da ambalajında EAC harflerinden oluşan işaret bulunmak zorundadır. Bu işaret, üreticinin ilgili teknik düzenlemeye uygunluk beyanında bulunduğunu ve gerekli belgelendirme sürecinin tamamlandığını gösterir.
İşaretin ürüne basılı olması tek başına yeterli değildir. Arkasında geçerli bir sertifika ya da deklarasyon bulunmalı, bu belge de birliğin resmi sicilinde kayıtlı olmalıdır. Gümrükte kontrol edilen şey işaretin kendisi değil, kaydın varlığıdır.
EAC sertifikası mı, EAC deklarasyonu mu?
Burası en çok karıştırılan noktadır. “EAC belgesi” tek bir belge değil, iki farklı uygunluk biçiminin ortak adıdır:
- EAC Sertifikası: Akredite bir belgelendirme kuruluşu tarafından, testler ve gerektiğinde üretim yeri denetimi sonrasında düzenlenir. Genellikle daha yüksek riskli ürün gruplarında istenir — makineler, elektrikli ekipmanlar, çocuk ürünleri, bazı iç giyim kalemleri gibi.
- EAC Deklarasyonu: Sorumluluğu üretici ya da ithalatçı üstlenir; ürünün ilgili düzenlemeye uygun olduğu beyan edilir ve beyan resmi sicile kaydedilir. Süreç genellikle daha kısa ve daha az maliyetlidir, görece düşük riskli ürünlerde uygulanır.
Hangisinin gerekeceğini firma değil, ürünün tabi olduğu teknik düzenleme belirler. Aynı sektörde bile ürün grubuna göre biri veya diğeri istenebilir. Bu yüzden “bize sertifika mı lazım deklarasyon mu” sorusunun cevabı, ürünün teknik dosyasına bakılmadan verilemez.
Ürününüz EAC kapsamında mı?
Avrasya Ekonomik Birliği’nin ürün gruplarına göre ayrı ayrı yayımlanmış teknik düzenlemeleri vardır (TR CU ve daha yeni TR EAEU numaralarıyla anılır). Gıda güvenliği, tekstil ürünleri, oyuncaklar, makine emniyeti, alçak gerilim ekipmanları, ambalaj gibi başlıkların her biri ayrı bir düzenlemeye tabidir.
İlk adım her zaman aynıdır: ürünün hangi düzenlemenin kapsamına girdiğini tespit etmek. Bu tespit, ürünün teknik özellikleri ve gümrük tarife pozisyonu üzerinden yapılır. Kapsam dışı kalan ürünler için EAC belgesi istenmez; ancak kapsam dışı olduğunu varsaymak ile teyit etmek arasında büyük fark vardır.
Tarife kodunun neden bu kadar belirleyici olduğunu GTİP ve GTIN farkını anlattığımız rehberde ayrıntılı ele almıştık.
GOST-R hâlâ geçerli mi?
Kısa cevap: büyük ölçüde yerini EAC’ye bıraktı, ama tamamen ortadan kalkmadı.
GOST-R, Avrasya Ekonomik Birliği’nin ortak teknik düzenlemeleri yürürlüğe girmeden önceki Rusya sertifikasyon sistemidir ve yalnızca Rusya sınırları içinde geçerliydi. Ortak düzenlemeler devreye girdikçe, kapsama alınan ürün grupları için GOST-R belgeleri yerini EAC sertifika ve deklarasyonlarına bıraktı.
Bugün pratikte durum şu: bir teknik düzenlemenin kapsamına giren ürün için EAC gerekir. Herhangi bir düzenlemenin kapsamına girmeyen bazı ürünler içinse Rusya’da hâlâ gönüllü ya da sektörel belgeler istenebilir. Alıcınız size “GOST belgesi” diyorsa, çoğu zaman kastettiği aslında EAC’dir — ama bunu varsaymak yerine hangi belgeyi kastettiğini yazılı olarak teyit ettirin.
EAC belgesi nasıl alınır? Adım adım
- Kapsam tespiti: Ürün hangi teknik düzenlemeye tabi, sertifika mı deklarasyon mu gerekiyor?
- Şema seçimi: Seri üretim için mi, tek parti için mi belge alınacak? Bu seçim süreyi ve maliyeti doğrudan etkiler.
- Teknik dosya hazırlığı: Ürün açıklaması, teknik çizimler, kullanım kılavuzu, varsa mevcut test raporları ve kalite belgeleri.
- Numune ve testler: Akredite laboratuvarda ilgili düzenlemenin istediği testler yapılır.
- Gerekiyorsa üretim yeri denetimi: Bazı sertifika şemalarında fabrika denetimi zorunludur.
- Belgenin düzenlenmesi ve sicile kaydı: Belge birliğin resmi kayıt sistemine işlenir.
- İşaretleme: Ürün ve ambalaj üzerine EAC işareti ile gerekli bilgilendirme etiketleri uygulanır.
Süre ve maliyet; ürün grubuna, seçilen şemaya, gereken test sayısına ve fabrika denetimi olup olmadığına göre ciddi biçimde değişir. Bu yüzden internetteki tek tip fiyat listelerine değil, ürününüze özel değerlendirmeye güvenin.
Belge ne kadar süre geçerlidir?
Seri üretim için düzenlenen EAC sertifikaları genellikle en fazla beş yıla kadar geçerli olacak şekilde verilir. Tek bir parti için düzenlenen belgeler ise yalnızca o sevkiyatı kapsar; süresizdir ama başka partiye kullanılamaz.
Deklarasyonlarda geçerlilik süresi, ilgili düzenlemeye ve seçilen şemaya göre belirlenir. Belgenin süresi dolduğunda yenileme süreci baştan işletilir; bu yüzden sürelerin takvime işlenmesi, sevkiyat planlaması açısından kritiktir.
EAC belgesi ile Chestny Znak aynı şey değil
Bu, sahada en pahalıya mal olan karışıklıktır. İki sistem birbirinin yerine geçmez; ikisi de gerekebilir ve farklı sorulara cevap verirler:
- EAC belgesi “bu ürün teknik olarak güvenli ve uygun mu?” sorusunu cevaplar. Ürün tipine göre bir kez alınır, süresi boyunca geçerlidir.
- Chestny Znak “bu tekil ürün nerede, kimde, hangi aşamada?” sorusunu cevaplar. Her bir ürüne benzersiz DataMatrix kod basılır ve hareketleri sisteme bildirilir.
Yani EAC uygunluk, Chestny Znak izlenebilirliktir. Ürününüz her iki kapsamda da olabilir: teknik düzenlemeye tabi olduğu için EAC, tarife kodu markalama listesinde olduğu için de Chestny Znak zorunluluğu doğar. Tekstil ve hazır giyim bu ikilinin en sık birlikte göründüğü gruplardandır; sektöre özel ayrıntıları tekstil rehberimizde bulabilirsiniz.
Ürününüzün markalama kapsamında olup olmadığını gümrük kodu ile Chestny Znak sorgulama aracımızdan saniyeler içinde kontrol edebilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- “CE belgemiz var, yeter” varsayımı. CE, Avrasya pazarında geçerli değildir. Mevcut test raporları süreci hızlandırabilir ama belgenin yerine geçmez.
- Alıcının söylediği belge adını sorgusuz kabul etmek. “GOST” denilen şey çoğu zaman EAC’dir; yanlış belge için harcanan süre geri gelmez.
- Belgeyi sevkiyata çok yakın planlamak. Test ve gerekirse denetim süreçleri takvim ister; ürün hazır olduğunda belge hazır değilse yük bekler.
- EAC’yi hallettikten sonra markalamayı unutmak. Belgeniz tam olsa bile, markalama kapsamındaki ürün kodsuz gönderilirse gümrükte durur. Bunun somut bir örneğini vaka çalışmamızda paylaşmıştık.
- Ürünün ihracatının kısıtlı olup olmadığını kontrol etmemek. Yasaklı ve kısıtlı ürünler listesi belgelendirmeden önce bakılması gereken yerdir.
Sık sorulan sorular
EAC belgesini kim alabilir?
Belge, üretici adına düzenlenir. Türkiye’deki üretici, belgeyi kendi adına alabilir; ithalatçı adına düzenlenen çözümler de mümkündür ancak bu, ürünün pazardaki sorumluluğunu değiştirir.
Her ürün için EAC gerekli mi?
Hayır. Yalnızca bir teknik düzenlemenin kapsamına giren ürünler için zorunludur. Kapsam dışı olduğunu teyit ettirmek, varsaymaktan güvenlidir.
EAC belgem varsa Chestny Znak’a gerek kalmaz mı?
Kalır. İki sistem farklı amaçlara hizmet eder ve biri diğerinin yerine geçmez.
Belge Türkiye’de mi alınır Rusya’da mı?
Belgeyi Avrasya Ekonomik Birliği’nde akredite edilmiş kuruluşlar düzenler. Süreç Türkiye’den yürütülebilir; testlerin bir kısmı Türkiye’deki laboratuvarlarda yapılabilir.
Sevkiyattan ne kadar önce başlamalıyım?
Ürün grubuna göre değişir. Genel kural: numune ve test aşaması olan her süreçte, planladığınız sevkiyat tarihinden geriye doğru rahat bir tampon bırakın.
EAC ve markalama sürecini tek elden yürütün
Global Znak Danışmanlık, SWORD BROS. çatısı altında Moskova, İstanbul ve Podgorica ofisleriyle ve RTİB üyeliğiyle Türk üreticilerinin Rusya’ya ihracat sürecini uçtan uca yürütür. Partnerlerimizle EAC ve GOST tarafındaki belgelendirmeyi, kendi ekibimizle de Chestny Znak kaydı, kod üretimi ve etiketlemeyi aynı süreç içinde yönetiyoruz — böylece iki ayrı tedarikçiyle uğraşmak zorunda kalmıyorsunuz.
Ücretsiz ön değerlendirme için bize ulaşın — ürününüzün hangi teknik düzenlemeye tabi olduğunu, EAC’de sertifika mı deklarasyon mu gerektiğini ve markalama kapsamına girip girmediğini birlikte çıkaralım. Hizmet paketlerimizi Çözümlerimiz sayfasından, Rusya ile ticaret yaklaşımımızı ve diğer rehberlerimizi Haberler ve Rehberler bölümünden inceleyebilirsiniz. Sevkiyat öncesi son kontrol için kontrol listemize de göz atmanızı öneririz.
Not: Bu yazı kamuya açık kaynaklardan ve kendi saha deneyimimizden derlenmiştir; bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki, mali veya teknik danışmanlık yerine geçmez. Teknik düzenlemeler, kapsam listeleri, belge şemaları ve geçerlilik süreleri değişebilir. Somut bir ürün ve sevkiyat için güncel durumu teyit ettirin.
